conchita wurst

Bron: Facebook

Je hoeft er niet van te houden, maar het Eurovisie songfestival 2014 kan toch echt niemand zijn ontgaan in Nederland. Door het (voor velen onverwachte) succes van The Common Linnets als Nederlandse inzending, op Wikipedia omschreven als “het muzikale gelegenheidsduo bestaande uit Ilse DeLange en Waylon”, of de winnares van het festival, Conchita Wurst “de vrouw met de baard” en (daardoor) controversiële act. In werkelijkheid heet de zanger Thomas Neuwirth en niet Conchita Wurst, maar wilde met zijn act een lans breken voor mensen “die anders zijn of zich anders voelen”.

Of die missie is geslaagd weet ik niet. De discussies zijn in ieder geval goed losgebarsten en ook op commercieel gebied wordt geprobeerd dit nu uit te buiten, wat in de pers dan weer breed wordt uitgemeten.

Zo was op AD.nl te lezen: “Conchita Wurst krijgt eigen worst”: een beenhouwer in de geboorteplaats van Conchita Wurst maakte een “extra pittige” worst met gebruikmaking van een zeer herkenbare afbeelding van Conchita Wurst “de vrouw met de baard”. Noem het beroepsdeformatie of gewoon interesse, maar bij mij rees meteen de vraag: Hoe is het hier met de rechten van intellectuele eigendom van Conchita Wurst gesteld?

Auteursrecht

Allereerst zou de maker van de afbeelding en/of de maker van de worst zich waarschijnlijk kunnen beroepen op auteursrechten: door het maken van een werk dat een eigen oorspronkelijk karakter bezit en het persoonlijke stempel van de maker draagt, ontstaan auteursrechten namelijk automatisch. Dit klinkt bij de afbeelding van een ander misschien wat gek, maar de maker heeft daarin eigen creatieve keuzes gemaakt. Of er ooit sprake zou zij van inbreuk op die rechten zou per specifiek geval beoordeeld moeten worden aan de hand van de totaalindrukken van de afbeelding of worst: bestaat er teveel overeenstemming of niet?

Portretrecht

Zogenoemde portretrechten zijn in de Auteurswet opgenomen als een mogelijke beperking van het auteursrecht: de geportretteerde heeft, soms tegen de auteursrechten van de maker van het portret in, ook bepaalde rechten met betrekking tot de “openbaarmaking en verveelvoudiging” van het portret. Die rechten komen in dit geval aan Conchita toe. Bij portretrechten wordt verschil gemaakt tussen “in opdracht” gemaakte portretten en “niet in opdracht gemaakte portretten”. Bij een in opdracht gemaakt portret mag de maker dat portret gedurende het leven van de geportretteerde en tien jaar daarna niet zonder diens toestemming (of van de nabestaanden) openbaar maken. Als het portret niet in opdracht is gemaakt, dan is openbaarmaking door de auteursrechthebbende alleen dan niet geoorloofd als een redelijk belang van de geportretteerde zich tegen de openbaarmaking verzet, waarbij morele (privacybescherming) en commerciële belangen een rol kunnen spelen. Het artikel vertelt niet of Conchita opdracht hiervoor heeft gegeven, maar de bij het artikeltje gebruikte foto lijkt erop te wijzen dat zij in ieder geval toestemming geeft voor het openbaarmaken en verveelvoudigen van dit portret en dus het verhandelen van de “Conchita Wurst”.

Merkrecht

Merken zijn alle tekens die geschikt zijn om waren (producten) of diensten van een onderneming te onderscheiden. Om je te kunnen beroepen op merkrechten is registratie van het merk voor bepaalde producten- en dienstenklassen wel vereist. De meest voorkomende “soorten” merken zijn woordmerken, beeldmerken en een combinatie daarvan, een zogenoemd gecombineerd woord-beeldmerk. Het pure woordmerk heeft doorgaans de grootste beschermingsomvang. Omdat de merkregisters openbare registers zijn, was gemakkelijk op te zoeken dat op 9 mei 2014, de dag vóórdat Conchita het songfestival won, een EU merkaanvrage voor het woord CONCHITA voor “Wurst und Würste” is ingediend, overigens op naam van Oostenrijks bedrijf dat zichzelf aanduidt als “Kreativ-, Media- und Public Relations-Agentur”. Ik hoop voor Thomas alias Conchita het kantoor dat hem vertegenwoordigd.

Conchita®

Bron: Conchita

Verder kijken in het register leerde overigens dat op 4 juni 2008 al een Conchita merk voor o.a. Vlees, vis, gevogelte en wild; vleesextracten was aangevraagd (en geregistreerd). Is dat een probleem voor het woordmerk Conchita? Nee, hoewel het vermoedelijk “soortgelijke producten” betreft waarschijnlijk niet, omdat het eerdere merk een zogenoemd gecombineerd woord-beeldmerk betreft. Omdat de afbeelding van Conchita Wurst geen gelijkenissen met deze oudere Conchita vertoont, vermoed ik dat het oude merk niet tegen de nieuwe merkaanvrage of het gebruik daarvan kan optreden.

Gelukkig voor Conchita Wurst dat destijds niet voor een woordmerk is gekozen, anders zou dit waarschijnlijk anders aflopen.

Naast een aantal andere “Conchita merken” voor zeer uiteenlopende producten en diensten waarvan de aanvraagdata dateren van 1963 tot 2013, viel de aanvrage voor ook het woordmerk CONCHITA door een Poolse partij voor (o.a. en zover mijn Pools begrip juist is) cosmetische producten van 12 mei 2014 mij op. Ik vermoed dat Conchita Wurst juridisch niets kan ondernemen tegen deze partij, die een slaatje lijkt te proberen te slaan uit haar winst van het songfestival: vermoedelijk werd de naam nog niet gebruikt (als handelsnaam of onderscheidingsmiddel) voor cosmetische producten en dus zal er geen inbreuk worden gemaakt op handelsnaamrechten of sprake zijn van een merkdepot “te kwader trouw”.

Rechten van Conchita Wurst

Zo ziet u maar, hoeveel juridische haken en ogen er kunnen hangen aan de plotselinge roem na een (onverwachte?) overwinning op het songfestival. Maar ook de “runner up” kan met dergelijke fenomenen te maken krijgen. Ik hoop dat The Common Linnets zich op dat punt ook goed laten adviseren (anders kunnen ze mij bellen). Maar daarin heb ik, gelet op de professionaliteit die zij tijdens het songfestival hebben getoond, alle vertrouwen. En wat een prachtig liedje!

Voor meer informatie over het intellectueel eigendomsrecht mail naar mvdhazenkamp@bernhaege.nl of bel direct 0413 – 35 22 11.