in elkaar geslagen handen van een bejaarde vrouw in haar schoot

Het zal u maar overkomen: na het overlijden van een dierbare blijkt diens testament aangepast waardoor u bent onterft. Was dit daadwerkelijk de laatste wil van de overledene, dan moet u dit als nabestaande respecteren en accepteren. Maar wat nu als de overledene toen het testament opgemaakt werd in een dusdanig slechte geestelijke toestand verkeerde dat hij helemaal niet in staat was om zijn laatste wil te bepalen?

Ethisch gezien is dit natuurlijk een groot dilemma. Bovendien zorgt het ook vaak voor wrijving tussen de nabestaanden. Degene die immers overweegt een testament aan te tasten door dit in een gerechtelijke procedure nietig te laten verklaren, zal er door de erfgenamen al snel van worden beschuldigd dat het diegene om het geld te doen is.

Vaak wil de onterfde persoon echter alleen dat de nalatenschap daadwerkelijk wordt afgehandeld zoals de overledene het had gewild. In dat geval, als er dergelijke precaire belangen spelen, is het belangrijk om u te laten adviseren en bij te laten staan door een kundige advocaat. Liefst een die ook oog heeft voor de persoon achter het juridisch conflict en het verdriet van de betrokkenen.

Erfgenamen die in een procedure worden betrokken door iemand die het testament van een overledene wil aantasten, zullen vaak niet schromen om het ook “op de man” te spelen. Natuurlijk is dit kwetsend, maar feitelijk gaat het daar niet om. Waar gaat het nu wel om wilt u bij de rechter kans maken om een testament nietig te laten verklaren?

Testament opmaken bij geestelijke stoornis 3:34 BW

Ten tijde van het maken of herroepen van een uiterste wil moet de overledene over zijn verstandelijke vermogens beschikken. Dit geldt overigens voor iedere rechtshandeling. Als iemand een testament heeft gemaakt, wiens geestvermogens blijvend of tijdelijk is gestoord, dan wordt de wil met een in het testament neergelegde verklaring geacht te ontbreken indien:

  1. de stoornis een redelijke waardering bij de uiterste wilsbeschikking betrokken belangen belet; of
  2. indien de verklaring onder invloed van die stoornis is gedaan.

Verantwoordelijkheid van de notaris

De hiervoor genoemde criteria om een testament nietig te laten verklaren, zijn strikt. Daar komt bij dat in Nederland een testament wordt opgesteld door een notaris. Een notaris dient zich bij het opstellen van een testament aan diverse formele regels te houden. Zo mag een notaris niet zomaar een testament opstellen indien hij reden heeft om te twijfelen aan de wilsbekwaamheid van een erflater.

Bij het maken van een testament is het de taak van de notaris te beoordelen of iemand wilsbekwaam is. Iemand kan wilsonbekwaam zijn in het geval er sprake is van bijvoorbeeld de ziekte van Alzheimer of (gevorderde) vasculaire dementie. De notaris dient bij de beoordeling van de wilsbekwaamheid het Stappenplan Beoordeling Wilsbekwaamheid te volgen van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. Bij twijfel zal de notaris het advies moeten inwinnen van een specialist, bijvoorbeeld een medicus of psycholoog.

Ook komen situaties voor waarin de erflater ten tijde van het opstellen van het testament bij de notaris geestelijk bekwaam overkomt terwijl hij of zij dat feitelijk niet is. In de rechtspraak zijn diverse voorbeelden bekend waarbij een notaris stelde zich van geen kwaad bewust te zijn, terwijl de rechter uiteindelijk toch het bewuste testament nietig heeft verklaard wegens de wilsonbekwaamheid van de erflater. Kan er worden bewezen dat de erflater kort voor en kort na het maken van het testament zijn verstandelijke vermogens miste? Dan geldt dit als voldoende vermoeden om aan te nemen dat deze vermogens ook op het moment van het maken van het testament ontbraken.

Bewijs en beslaglegging

Het bewijs van het gemis van de verstandelijke vermogens en dat het testament onder invloed van die stoornis tot stand is gekomen, zal door degene die het testament aanvecht, moeten worden geleverd. Dat bewijs kan door alle middelen, ook door getuigen, worden geleverd. Uiteraard volstaat alleen een verklaring van degene die is onterft niet. De kans op succes bij het aantasten van een testament dient per specifiek geval beoordeeld te worden.

Daarnaast is het sterk afhankelijk van de vraag of daadwerkelijk het bewijs van de geestelijke stoornis kan worden geleverd. In sommige gevallen kan daarom een voorlopig getuigenverhoor bij de rechtbank worden gehouden. Hierbij worden alle relevante getuigen (de notaris, (huis)arts en personen in de nabije omgeving van de overledene) onder ede gehoord over de omstandigheden ten tijde van het opstellen van het testament.

Vaak is echter inzage in het medisch dossier van de overledene noodzakelijk om dit bewijs te kunnen leveren aangezien het medisch beroepsgeheim van bijvoorbeeld de behandelend arts of de zorginstelling waar de erflater verbleef ook na diens overlijden blijft gelden. Voor inzage in een medisch dossier gelden strenge voorwaarden.

Afhankelijk van de inhoud van de onder ede afgelegde getuigenverklaringen en de eventueel verkregen inzage in het medisch dossier kan vervolgens worden beoordeeld of het voeren van een gerechtelijke procedure zinvol is. Overigens adviseren wij om voorafgaand aan een gerechtelijke procedure conservatoir verhaalsbeslag te leggen onder de boedelnotaris die – voor zover aangesteld – is belast met de afwikkeling van de nalatenschap van de overledene en op overige vermogensbestanddelen van de overledene. Het laatste wat u immers wilt, is dat er na een positief vonnis niets meer van de erfenis over is.

Testament nietig laten verklaren kosten

Moet er daadwerkelijk een procedure worden gevoerd om een testament nietig te laten verklaren? Dan kunnen de kosten van uw advocaat door uw rechtsbijstandsverzekeraar worden vergoed indien u een rechtsbijstandverzekering heeft. Ook als u een second opinion door een advocaat wilt laten uitvoeren om te laten beoordelen of een zaak kans maakt, dient een rechtsbijstandsverzekeraar vaak deze kosten te vergoeden. U hoeft bovendien geen genoegen te nemen met een advocaat die de rechtsbijstandsverzekeraar voorstelt en waarmee deze prijsafspraken heeft gemaakt. U hebt namelijk het recht om zelf een advocaat te kiezen die door de rechtsbijstandsverzekeraar moet worden betaald. Dit wordt het recht op vrije advocaatkeuze genoemd.

Hulp bij testament nietig laten verklaren

Wilt u een testament nietig laten verklaren of wilt u weten hoe in uw situatie het beste kan worden gehandeld? Voor al deze zaken en meer bent u bij Bernhaege Advocaten aan het juiste adres. Mail voor aanvullende informatie naar info@bernhaege.nl of bel ons kantoor in Veghel (0413 – 35 21 11) of ons kantoor in Oss (0412 – 76 02 27).