een bellende man die gebruik maakt van vrije advocaatkeuze bij rechtsbijstand

Veel mensen met een rechtsbijstandverzekering denken dat zij geen vrije advocaatkeuze hebben. Regelmatig zijn rechtsbijstandverzekerden echter niet tevreden over de dienstverlening van hun rechtsbijstandverzekeraar. Gebrek aan nauwkeurigheid, betrokkenheid en kennis van het dossier vormen hierbij veelgehoorde klachten.

Daarom gaat dit artikel over het recht om uw eigen advocaat te kiezen. Ook als u dus verzekerd bent voor rechtsbijstand. Zo weet u na het lezen van dit artikel dat u als rechtsbijstandverzekerde wél een keuze heeft. U hoeft dus geen genoegen te nemen met de rechtshulpverlener die uw verzekeraar voor u in gedachten heeft of die uw zaak op dit moment behandelt.

Recht op vrije advocaatkeuze

Het recht op vrije advocaatkeuze is gebaseerd op een Europese richtlijn (87/344/EEG). Deze richtlijn is in de Nederlandse wet opgenomen via artikel 4:67 van de Wet op het financieel toezicht. Het Europese Hof van Justitie heeft op 10 september 2009 in een belangrijke uitspraak bepaald dat deze richtlijn aan een rechtsbijstandverzekerde een vrij en autonoom recht geeft om zelf een rechtshulpverlener te kiezen bij een gerechtelijke of administratieve procedure.

Verplichte procesvertegenwoordiging door een advocaat

Het effect van deze uitspraak voor rechtsbijstandverzekerden is lange tijd minimaal geweest. De minister van Veiligheid en Justitie en de rechtsbijstandverzekeraars bleven bij het standpunt dat slechts in gevallen waarin sprake is van verplichte procesvertegenwoordiging door een advocaat een recht op vrije advocaatkeuze bestaat. In andere woorden, in zaken die niet door de kantonrechter of bestuursrechter worden beoordeeld. Het recht op vrije advocaatkeuze bij een gerechtelijke of administratieve procedure is echter een grondrecht. Dit recht mag niet worden beperkt tot zaken waarvoor procesvertegenwoordiging verplicht is.

Helaas wijzen rechtsbijstandverzekeraars verzekerden onvoldoende op hun rechten. In het geval er dan een verzoek wordt gedaan om een eigen advocaat in de arm te nemen, wordt dit veelal afgewezen met verwijzing naar omvangrijke en moeilijk leesbare polisvoorwaarden. De reden voor deze opstelling van rechtsbijstandverzekeraars laat zich overigens eenvoudig raden. Wanneer een zaak wordt uitbesteed aan een advocaat die niet samenwerkt met rechtsbijstandverzekeraars, hebben rechtsbijstandverzekeraars de kosten niet meer in eigen hand.

Deze beperking van juridische bijstand is natuurlijk ontoelaatbaar. Met betrekking tot het honorarium van een advocaat mag een rechtsbijstandverzekeraar geen kosten bij de verzekerde in rekening brengen. Ook mogen er geen beperkingen aan het uurtarief van de advocaat worden gesteld. Een uitzondering daarop is de toepassing van een kostenmaximum per zaak op basis van de polisvoorwaarden.

Verruiming recht op vrije advocaatkeuze

In de afgelopen 10 jaar is er veel gediscussieerd en geprocedeerd tussen rechtzoekenden en verzekeraars over de vrije advocaatkeuze.

De Hoge Raad heeft op 28 september 2012 geoordeeld dat er zwaarwegende argumenten zijn om aan te nemen dat de verzekerde steeds het recht heeft op vrije advocaatkeuze ongeacht de vraag of procesvertegenwoordiging verplicht is. De Hoge Raad achtte het echter niet uitgesloten dat artikel 4 lid 1 van Richtlijn 87/344/EEG pas een recht op vrije advocaatkeuze inhoudt in een situatie dat de rechtsbijstandverzekeraar heeft besloten de procedure niet door eigen mensen te laten behandelen. Een forse premiestijging ligt immers voor de hand indien de verzekerde onder alle omstandigheden een beroep op vrije advocaatkeuze toekomt. Dit heeft ertoe geleid dat de Hoge Raad diverse vragen heeft gesteld aan het Hof van Justitie in Luxemburg.

De antwoorden zijn gegeven in het arrest van het Hof van Justitie van 7 november 2013. Het Hof oordeelde dat in artikel 4 lid 1 sub a van Richtlijn 87/344/EEG niet kan worden gelezen dat een recht op vrije advocaatkeuze slechts bestaat in de situatie dat de rechtsbijstandverzekeraar heeft besloten dat de behandeling van de zaak aan een externe rechtshulpverlener moet worden uitbesteed. Het Hof benadrukt daarnaast dat het recht op vrije advocaatkeuze bestaat ongeacht of rechtsbijstand voor de desbetreffende gerechtelijke of administratieve procedure naar nationaal recht verplicht is gesteld.

Verduidelijking administratieve procedure

Het Hof van Justitie heeft vervolgens met twee arresten van 7 april 2016 het begrip “administratieve procedure” verduidelijkt. Onder dit begrip vallen, zo oordeelde het Europese Hof, zowel een procedure die ertoe leidt dat een bestuursorgaan (UWV) de werkgever vergunning verleent om de rechtsbijstandverzekerde werknemer te ontslaan als een bezwaarprocedure. Als gevolg daarvan komt een rechtsbijstandverzekerde ook bij ontslagprocedures bij het UWV en bij bezwaarprocedures in het bestuursrecht het recht toe om zelf een advocaat te kiezen.

Op 14 mei 2020 heeft het Hof van Justitie geoordeeld dat een verzekerde ook een advocaat mag inschakelen op kosten van de verzekeraar als het gaat om bemiddeling of buitengerechtelijke werkzaamheden. Momenteel kan een klant van een rechtsbijstandsverzekering pas een beroep doen op het recht op vrije advocaatkeuze vanaf het moment dat hij in een gerechtelijke of administratieve procedure betrokken wordt.

Het Europese Hof zegt in de nieuwe uitspraak echter dat ‘elke fase die kan leiden tot een procedure bij een gerechtelijke instantie, zelfs een voorafgaande fase’, moet dus worden geacht onder het begrip “gerechtelijke procedure” te vallen […].’ Hoewel de zaak ziet op een Belgische bemiddelingsprocedure die wij hier in Nederland niet hebben, verduidelijkt het Europese Hof wel hoe een Europese regel uitgelegd dient te worden.

Dit betekent dat een rechtsbijstandverzekerde ook in de voorfase de zaak door een advocaat naar keuze mag laten behandelen en geen genoegen hoeft te nemen met de eigen juristen van de rechtsbijstandverzekering. Of met een advocaat waarmee de rechtsbijstandverzekering prijsafspraken heeft gemaakt. Het Verbond van Verzekeraars is echter van mening dat de uitspraak van het Hof niet van toepassing is op de Nederlandse situatie. Wij volgen deze situatie op de voet en houden u op de hoogte van de ontwikkelingen!

Ook met een rechtsbijstandverzekering zijn wij u graag van dienst

Zodra er sprake is van een procedure, bepaalt de verzekerde wie in die procedure als rechtshulpverlener optreedt. Het is goed om te weten dat u op dat moment een vrije advocaatkeuze heeft. De onafhankelijke advocaten van Bernhaege Advocaten helpen u graag.

Ook indien u het met uw rechtsbijstandverzekeraar niet eens bent over de aanpak van uw zaak of de zienswijze over de kans van slagen van uw zaak, kunt u voor een second opinion bij ons terecht. Op grond van de verzekeringspolis komen deze kosten voor vergoeding in aanmerking. In het geval wij vervolgens uw zienswijze delen, kunt u een van onze advocaten inschakelen om de behandeling van uw zaak voort te zetten op kosten van uw rechtsbijstandverzekeraar.

Kortom: heeft u een rechtsbijstandverzekering, dan zijn wij u graag van dienst!

Wilt u aanvullende informatie over het kiezen van uw eigen advocaat bij een rechtsbijstandverzekering? Mail dan naar info@bernhaege.nl, of bel direct ons kantoor in Veghel op 0413 – 35 22 11 of ons kantoor in Oss 0412 – 76 02 27.