fotograaf met camera, artikel over auteurscontractenrecht

Op grond van het auteursrecht heeft de maker van een werk – dat voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt – het uitsluitend recht om dat werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Veel makers houden zich echter niet bezig met de exploitatie van hun werken.

Daar schakelen zij andere partijen voor in. Vaak worden er dan afspraken gemaakt over overdracht, licentie, vergoeding etc. Omdat de maker daarbij vaak niet de sterkste positie heeft, is in 2015 de Wet Auteurscontractenrecht in werking getreden en op grond daarvan de Auteurswet (uit 1912) gewijzigd. De wet is gemaakt om de positie van de makers te versterken, maar ook voor exploitanten is het goed om van de wijzigingen op de hoogte te zijn. Zo kunnen de juiste afspraken worden gemaakt en ook exploitanten niet pas achteraf hiermee worden geconfronteerd.

Exclusieve licentie

Voor de overdracht van het auteursrecht was altijd al het aktevereiste in de wet opgenomen: daarvoor is een schriftelijke ondertekende overeenkomst nodig. Omdat voor veel makers overdracht van hun rechten wat te ver gaat, maar de exploitanten willen voorkomen dat hun concurrenten ook die werken mogen exploiteren, wordt al geruime tijd veelvuldig gebruik gemaakt van de exclusieve licentie: de maker behoudt weliswaar zijn rechten, de exploitant heeft het exclusieve alleenrecht. Om de positie van de makers op dit punt te verbeteren, is nu in de wet bepaald dat ook daarvoor een akte noodzakelijk is.

Bevoegdheden

In dezelfde bepaling waarmee die akte vereist is voor een exclusieve licentie, is bepaald dat de overdracht of licentie alleen die bevoegdheden omvat die in de akte zijn vermeld of uit de aard en strekking noodzakelijkerwijs voortvloeien. Bij het sluiten van de overdracht of licentie moet nu dus goed worden nagedacht voor welke exploitatievormen dat geldt en moet dat dus duidelijk worden vermeld in de overeenkomst. Denk daarbij dus aan verschillende exploitatievormen, maar ook gebieden of landen. De overdracht of licentie geldt ook uitdrukkelijk alleen voor op het moment van sluiten van de overeenkomst nog niet bekende exploitatievormen indien dat in de overeenkomst uitdrukkelijk is opgenomen.

Billijke vergoeding

Nieuw is ook dat nu verplicht is om een billijke vergoeding overeen te komen voor de verlening van exploitatiebevoegdheden. Het onder druk dus genoegen nemen met geen of een heel lage vergoeding – in de hoop zo maar bekend te worden en later meer te kunnen vragen – is daarmee dus verleden tijd. Wat een billijke vergoeding is, zal natuurlijk weer per geval moeten worden bekeken, maar de wet heeft ook de mogelijkheid opgenomen om de hoogte van een billijke vergoeding door de Minister OCW in een algemene maatregel van bestuur te laten vastleggen. Dit zal dus nog wel wat tijd kosten, maar het begin is er in ieder geval voor de makers. In de onderhandelingen zal gekeken moeten worden naar wat er in vergelijkbare gevallen als billijk wordt gezien.

Vergoeding bij nieuwe exploitatievorm

Zoals gezegd kan in de overeenkomst worden afgesproken dat de overdracht of licentie ook geldt voor op het moment van sluiten van de overeenkomst niet nog bekende exploitatievormen. Als dat uitdrukkelijk overeen is gekomen, voegt de wet daar nu aan toe dat voor een nieuwe exploitatievorm die ook daadwerkelijk wordt gebruikt dan wel een aanvullende billijke vergoeding verschuldigd is. Die vergoeding kon nog niet worden bepaald op het moment dat die exploitatievorm nog niet bestond. Weer in het voordeel van de maker dus, maar ook voor de exploitant dus goed om rekening mee te houden: bij het aangaan van de overeenkomst en het daadwerkelijk gebruiken van een nieuwe exploitatievorm.

Aanvullende billijke vergoeding

Ook nieuw in de wet is dat de maker een aanvullende billijke vergoeding kan vorderen indien de overeengekomen vergoeding “gelet op de wederzijdse prestaties een ernstige onevenredigheid” zou vertonen in verhouding tot de opbrengst van de exploitatie van het werk. Hiermee wordt dus de mogelijkheid ingebouwd voor de maker om achteraf een hogere vergoeding te vorderen als er met werken een onvoorzien groot succes wordt behaald. De investeringen van de exploitant (tijd en geld) zullen daarbij wel in ogenschouw worden genomen, maar het idee is in ieder geval dat ook de maker iets meer mag meeprofiteren van groot succes. Niet zo’n gekke gedachte, maar het levert wel wat onzekerheid voor de exploitant op.

Ontbinden bij onvoldoende exploitatie

Indien de exploitant het werk niet binnen een redelijke termijn of niet langer in voldoende mate exploiteert, kan de maker de overeenkomst ontbinden om zijn werk dan toch zelf te exploiteren of dat aan een derde over te dragen. Daarvoor moet de maker de exploitant dan wel schriftelijk van zijn redelijk belang daarbij op de hoogte stellen en een redelijke termijn geven om alsnog het werk in voldoende mate te exploiteren. Maar hiermee wordt dus voorkomen dat exploitanten bijvoorbeeld alleen met het oog op het dwarsbomen of uitschakelen van concurrentie exclusieve licenties afsluiten.

Bedingen vernietigbaar

In de nieuwe wet is verder bepaald dat bedingen die voor een onredelijk lange of onvoldoende bepaalde termijn aanspraken op de exploitatie van toekomstige werken inhouden of gelet op alle omstandigheden onredelijk bezwarend zijn voor de maker, vernietigbaar zijn.

Tussentijdse opzegging

Ten slotte is met deze nieuwe wet nieuw dat als in de overeenkomst de mogelijkheid van tussentijdse opzegging is opgenomen, die mogelijkheid voor beide partijen geldt: voor de exploitant en de maker. Er kwamen nogal veel bedingen voor waardoor alleen de exploitant de overeenkomst zou kunnen ontbinden, maar dat gaat tegenwoordig dus niet meer op.

Tip Auteurscontractenrecht

Al met al zijn er met de Wet Auteurscontractenrecht een aantal wijzigingen doorgevoerd die van belang zijn op het moment dat u over de exploitatie van een werk afspraken gaat maken. Zowel belangrijk voor de maker als de exploitant. Ook belangrijk om te weten is dat deze bepalingen ook voor reeds bestaande overeenkomsten van kracht zullen zijn. Dus hebt u overeenkomsten met betrekking tot de exploitatie van auteursrechtelijk beschermde werken afgesloten of gaat u dat nu doen, houdt dan in ieder geval de bovengenoemde punten goed in uw gedachten. Wilt u meer informatie over deze wetswijziging of wilt u weten of uw licentie aan de vereisten voldoet? Neem dan vrijblijvend contact met ons op door te mailen naar info@bernhaege.nl of bel direct 0413 – 35 22 11